Przez wiele lat psychologia patrzyła na pamięć głównie jak na magazyn wspomnień. Uważano, że mózg przechowuje przeszłość niczym archiwum zapisanych doświadczeń. Współczesna neuronauka pokazuje jednak coś znacznie ciekawszego — pamięć nie służy jedynie przypominaniu sobie tego, co było. Jej głównym zadaniem może być… przygotowywanie człowieka do przyszłości.
To właśnie wokół tej idei rozwija się nowoczesne spojrzenie na hipnozę ericksonowską i psychoterapię krótkoterminową.
Mózg nie odtwarza rzeczywistości — on ją konstruuje
Choć intuicyjnie wydaje nam się, że wspomnienia są dokładnym zapisem przeszłości, badania pokazują, że mózg działa inaczej. Człowiek nie „odtwarza filmu” ze swojego życia. Za każdym razem częściowo rekonstruuje doświadczenie na nowo.
Oznacza to, że pamięć jest procesem aktywnym i twórczym.
Dlaczego mózg miałby działać w taki sposób?
Z perspektywy ewolucyjnej bardziej opłacalne okazało się przewidywanie przyszłości niż wierne przechowywanie przeszłości. Człowiek potrzebował umiejętności:
- przewidywania zagrożeń,
- tworzenia możliwych scenariuszy,
- adaptacji do zmian,
- kreatywnego rozwiązywania problemów.
Mózg stał się więc bardziej „symulatorem przyszłości” niż archiwum wspomnień.
Sen jako trening przyszłości
Jedna z ciekawszych współczesnych teorii mówi, że sny mogą pełnić funkcję psychicznego „laboratorium”. W czasie snu mózg:
- przetwarza emocje,
- reorganizuje doświadczenia,
- tworzy nowe połączenia,
- testuje różne scenariusze zachowań.
Można powiedzieć, że podczas snu umysł ćwiczy możliwe wersje przyszłości.
Niektóre sny wydają się chaotyczne, ale wiele z nich zawiera ukryte próby rozwiązania problemów, z którymi człowiek mierzy się na jawie. To właśnie dlatego po dobrze przespanej nocy czasami nagle pojawia się:
- nowy pomysł,
- rozwiązanie problemu,
- przypływ kreatywności,
- większy spokój emocjonalny.
Mózg nadal pracuje — nawet wtedy, gdy śpimy.
Co wspólnego ma z tym hipnoza?
Hipnoza ericksonowska w dużym stopniu opiera się na naturalnych mechanizmach działania umysłu. Milton Erickson uważał, że człowiek posiada ogromne nieświadome zasoby, do których można dotrzeć poprzez:
- metaforę,
- wyobraźnię,
- uwagę,
- relację terapeutyczną,
- doświadczenie emocjonalne.
W tym podejściu terapeuta nie „programuje” pacjenta ani nie narzuca mu gotowych rozwiązań. Raczej pomaga uruchomić wewnętrzne procesy poszukiwania nowych możliwości.
Hipnoza staje się więc sposobem aktywowania naturalnej zdolności mózgu do tworzenia nowych scenariuszy działania.
Dlaczego trans hipnotyczny może pomagać w zmianie?
W stanie hipnotycznym uwaga człowieka staje się bardziej skoncentrowana, a umysł łatwiej przechodzi w tryb:
- wyobrażeniowy,
- refleksyjny,
- kreatywny,
- emocjonalny.
To trochę tak, jakby mózg na chwilę „zmniejszał hałas codzienności”, dzięki czemu może lepiej dostrzegać nowe rozwiązania.
Współczesne badania sugerują również, że intensywne doświadczenia psychiczne mogą wpływać na neuroplastyczność mózgu, czyli zdolność tworzenia nowych połączeń neuronalnych.
Oznacza to, że:
- nowe doświadczenie emocjonalne,
- zmiana perspektywy,
- bezpieczna relacja terapeutyczna,
- wyobrażenie sukcesu lub zmiany
mogą stopniowo wpływać na sposób funkcjonowania człowieka.
Milton Erickson mawiał, że „Pacjent ma w sobie więcej zasobów, niż mu się wydaje”
M. Erickson odchodził od klasycznego modelu hipnozy opartego na autorytarnych sugestiach. Zamiast mówić pacjentowi, co ma robić, starał się:
- aktywizować jego naturalne zasoby,
- wzmacniać kreatywność,
- uruchamiać nowe sposoby myślenia,
- pomagać odnaleźć rozwiązania ukryte w doświadczeniu pacjenta.
Dlatego hipnoza ericksonowska często przypomina bardziej proces odkrywania niż „kontrolowania umysłu”.
Czy mózg może „przepisać” własne schematy
W pewnym sensie tak.
Człowiek przez lata tworzy określone wzorce:
- reagowania,
- interpretowania świata,
- przeżywania emocji,
- myślenia o sobie.
Jeśli jednak mózg posiada zdolność neuroplastyczności, oznacza to, że te schematy nie są całkowicie trwałe.
Psychoterapia i hipnoza mogą pomagać człowiekowi tworzyć nowe doświadczenia psychiczne, które stopniowo osłabiają stare, nieadaptacyjne wzorce.
To, dlatego nawet niewielka zmiana sposobu myślenia czasami uruchamia lawinę kolejnych zmian w życiu.
Hipnoza a kreatywność
Ciekawym elementem współczesnych badań jest związek pomiędzy hipnozą, snem i kreatywnością.
Wiele odkryć naukowych, pomysłów artystycznych czy rozwiązań problemów pojawiało się właśnie:
- podczas odpoczynku,
- w stanie głębokiego skupienia,
- po śnie,
- w chwilach „oderwania” od świadomego analizowania.
Mózg potrzebuje czasami przestrzeni, aby połączyć informacje w nowy sposób.
Hipnoza ericksonowska może pomagać w uruchamianiu takich procesów poprzez:
- relaksację,
- skupienie uwagi,
- pracę z wyobraźnią,
- zmianę perspektywy,
- aktywizację nieświadomych skojarzeń.
Nowoczesna neuronauka coraz częściej pokazuje, że ludzki mózg jest nastawiony nie tylko na zapamiętywanie przeszłości, ale przede wszystkim na tworzenie przyszłości.
Sny, wyobraźnia, hipnoza i proces terapeutyczny mogą być częścią naturalnego mechanizmu adaptacji i rozwoju człowieka.
Hipnoza ericksonowska nie polega więc na „utracie kontroli”, lecz na uruchamianiu zdolności umysłu do:
- kreatywnego myślenia,
- zmiany perspektywy,
- budowania nowych rozwiązań,
- odzyskiwania wpływu na własne życie.
Być może właśnie dlatego człowiek czasami potrzebuje nie tyle „naprawiania”, ile stworzenia warunków, w których jego własny umysł zacznie odnajdywać nowe możliwości działania.
Dodaj komentarz